Tekorten op de biologische markt

23 december 2015

De vraag naar bio mag dan wel stijgen bij consumenten, de productie in Vlaanderen hinkt achterop. De tekorten voor diverse biologische landbouwproducten bieden nochtans kansen voor omschakelaars, aldus Paul Verbeke van Bio Zoekt Keten.

De markt voor bioproducten in de EU-28 wordt voor 2014 geschat op 23,4 miljard euro, een groei van 6,1% in vergelijking met 2013. Een groot deel van die omzet (7,91 miljard euro) werd gerealiseerd in Duitsland, gevolgd door Frankrijk (5 miljard euro) en het Verenigd Koninkrijk (2,63 miljard euro). Op basis van al beschikbare cijfers wordt ook in 2015 een verdere omzetgroei verwacht voor heel Europa.

Belgische gezinnen besteedden vorig jaar ruim 435 miljoen euro aan biologische voedingsmiddelen. Dat is 3,8% meer dan in 2013. Deze groei is opmerkelijk, omdat de totale voedingsbestedingen in 2014 voor het eerst sinds jaren daalden met 0,8%.

Evolutie van de omzet van bioproducten op de belangrijkste markten in Europa Bron: BioForum

Kijken we naar het aandeel bio in de totale nationale levensmiddelenmarkt, dan zien we dat Denemarken in 2014 het beste scoort met 7,6%, gevolgd door Zwitserland (7,1%) en Oostenrijk (6%). In België is het bio-aandeel 2% voor verse bioproducten.

PRODUCTIE BLIJFT ACHTEROP
Door de internationaal toenemende vraag naar bioproducten en de relatief beperkte toename van de productie, ontstond er de voorbije jaren een groeiend tekort aan biologische producten. Dat is vooral zo bij biologische varkens, pitfruit en melk (zowel geiten- als koemelk). Toch zien we voor de meeste biologische producten goede marktperspectieven, zelfs als er geen sprake is van duidelijke tekorten. We geven een overzicht: 

Biologische koemelk
De Europese markt produceert in totaal zo'n 3 miljard kg biologische melk, een groot deel daarvan komt uit Duitsland (700 miljoen kg), Frankrijk en Denemarken (elk 500 miljoen kg). Bovendien neemt de productie jaarlijks met zo’n 3% toe. In België zitten we aan een productie van ongeveer 35 miljoen kg biologische melk.

Arla verwerkt als grootste Europese verwerker van biologische zuivel zo'n 850 miljoen kg biomelk. Zij zoeken momenteel bijkomend zo’n 250 miljoen kg. Niet alleen is er een toenemende vraag binnen Europa, er wordt ook steeds meer biologische zuivel geëxporteerd naar het Verre Oosten.

Ook binnen België bestaat er vraag naar bijkomende leveranciers van biologische melk. De inschatting is dat er voldoende marktvraag is voor een verdubbeling van de Belgische biologische melkplas. Biologische melk wordt in Vlaanderen opgehaald door BioMelk Vlaanderen en MIK/Pur Natur.

Biologische geitenmelk
De voorbije jaren zagen we een heel sterke groei in de markt voor geitenmelk, waardoor er een groot tekort aan (bio-)geitenmelk blijft bestaan. In Vlaanderen produceren alle biogeitenhouders samen ongeveer 4 miljoen kg biogeitenmelk, terwijl verwerkers op zoek zijn naar het dubbele daarvan. Een belangrijk deel wordt vermarkt via de Organic Goat Milk Coöperatie (OGC). Voor de komende jaren verwacht men geen verandering, onder meer door de vraag naar biogeitenmelk voor babyvoeding en de exportkansen voor geitenmelk naar Frankrijk en andere landen. Er is dus plaats voor 5 à 10 bijkomende biogeitenhouderijen in Vlaanderen!

"Er is plaats voor 5 à 10 bijkomende biogeitenhouderijen in Vlaanderen."

Kansen voor varkens
0,7 procent van het totale vleesvarkensbestand is biologisch. De biologische varkenssector is met andere woorden een kleine sector. In Europa worden ongeveer 700.000 biologische vleesvarkens geproduceerd. Duitsland, Frankrijk en Denemarken zijn belangrijke productielanden, met elk ongeveer 130.000 biologische vleesvarkens. In België worden maar een 10.000 biologische vleesvarkens gehouden, voornamelijk in Wallonië.

Door een toegenomen vraag van onder andere Duitse discounters is er al zo'n tweetal jaar een tekort op de Europese markt. De prijzen namen in 2015 toe tot 3,58 euro/kg (slachtgewicht afgeleverd aan het slachthuis, exclusief btw) voor klasse E-varkens in Duitsland en tot 4,00 euro/kg bij Friland in Denemarken. Wel belangrijk om te weten is dat de biologische varkensproductie ook een hoge kostprijs kent. Dat komt onder andere door de duurdere biologische veevoeders en een hogere voederconversie.

Het Belgische Lovenfosse/Westvlees gaf onlangs te kennen op zoek te zijn naar een bijkomende productie van 50 à 70 biologische vleesvarkens per week. Ook andere spelers zoals Porc Qualité Ardennes, STEMO, Noordvlees Van Gool zijn op zoek. Verschillende Vlaamse gangbare varkensbedrijven hebben recent aangegeven verregaande interesse te hebben in omschakeling, sommigen zijn zelfs al begonnen met het omschakelproces. In zo'n kleine markt is het een hele uitdaging om vraag en aanbod blijvend op elkaar af te stemmen.

Kansen voor pitfruit
In de belangrijkste Europese productiegebieden werd dit jaar in totaal zo’n 156.000 ton bio-appelen en 15.000 ton bioperen geoogst. In België was dit respectievelijk 2.500 en 1.100 ton. We merken dat de Europese oogsthoeveelheid jaarlijks toeneemt. Vooral in Zuid-Tirol schakelden de voorbije jaren veel telers om naar de biologische teelt.

In België daarentegen wordt er nauwelijks omgeschakeld. Enkele biologische pitfruittelers breidden hun areaal wel uit. Ook de verkoop van biologisch pitfruit neemt jaarlijks toe: dat uit zich in een hoger verkocht volume en een kortere bewaarperiode. Probleem bij de vermarkting van consumptiefruit is dat er maar een beperkte vraag is voor de buitenmaten.

Dit jaar is er een uitzonderlijk tekort aan biologisch pitfruit voor industriële verwerking. Een oorzaak is dat de oogst dit jaar van goede kwaliteit is, waardoor er minder fruit aangeboden voor industriële verwerking. Daarnaast merken we dat belangrijke fruitverwerkers steeds meer biologisch fruit verwerken, ongetwijfeld als gevolg van een toegenomen vraag van hun klanten.

"Probleem bij de vermarkting van consumptiefruit is dat er maar een beperkte vraag is voor de buitenmaten."

We kunnen stellen dat een verdere uitbreiding van het areaal met zo’n 7% per jaar mogelijk moet zijn zonder verstoring van de markt. Een snellere groei houdt het risico in op overproductie en een moeilijkere afzet. Om marktverstoring door overproductie te vermijden wordt bijkomende productie best afgestemd met de afzetorganisaties en de Vakgroep Biologisch Fruit. De Belgische Fruitveiling BFV, BelOrta en Biovibe zijn de belangrijkste Belgische spelers bij de vermarkting van biologisch pitfruit.

(Industrie)-groenten
Diepvriesgroentenverwerkers Ardo en Pinguin gaven onlangs aan mogelijkheden te zien in de biomarkt. Zij sporen telers aan om na te denken over een verdere verduurzaming, bijvoorbeeld door om te schakelen naar bio. Ook voor verse groenten zijn er ongetwijfeld nog kansen. Zo is een Belgische supermarktketen op zoek naar extra leveranciers van biologische bladgewassen. Natuurlijk is de afzet van biologische verse groenten meer onderhevig aan seizoensgebonden schommelingen. Belangrijk is dat biologische groenten uitsluitend via bemiddeling worden verkocht en dus niet via de klok. Hierbij is een goede afstemming tussen vraag en aanbod bijzonder belangrijk. Biologische groenten worden voornamelijk afgezet via de veilingen Bel’Orta, REO Veiling en de handelshuizen Biovibe, Ecoveg en Ecodal. Talrijke biologische groentetelers verkopen hun producten ook via de korte keten. Op die manier wordt de afzet meer gediversifieerd en stabieler. De korte keten biedt ook meer mogelijkheden voor de verkoop van bijvoorbeeld buitenmaten.

Sinds enkele jaren zijn ook zogenaamde Community Supported Agriculture-initiatieven (CSA) opgestart. Het betreft meestal startende ondernemers met een beperkte bedrijfsoppervlakte. CSA staat voor landbouw gedragen door een gemeenschap. Als consument kies je niet zozeer voor landbouwproducten, maar draag je bij om de werkingskosten van het bedrijf en de loonkosten van de boer voor te schieten. Je deelt dus ook mee in het landbouwrisico. In ruil ontvang je doorheen het teeltseizoen een aandeel van de vruchten en heb je inspraak in het reilen en zeilen van het bedrijf.

Vleeskippen
Er zijn twee belangrijke Belgische ketenspelers in de biologische pluimveehouderij: Belki en For Farmers Hendrix (vroegere Nutreco). De vraag naar biologisch pluimveevlees stijgt al langer. In die mate zelfs dat er verschillende projecten op stapel staan voor een verdere uitbreiding van de productie. Daarnaast is er nog steeds ruimte voor ongeveer vijf bijkomende stallen van 4800 dieren. Zowel Belki als For Farmers Hendrix zoeken nog producenten van biologische braadkippen. Belangrijke factoren bij een eventuele omschakeling zijn afzet voor de biologische mest en de mogelijkheid van een uitloop.

VRAAG EN AANBOD
De biologische markt is een kleine markt die onafgebroken en op een gezond ritme groeit. Omdat de productie onvoldoende de toegenomen vraag volgt, is er sprake van een tekort voor sommige producten en een gezond marktevenwicht voor andere producten. Dit biedt ongetwijfeld kansen voor landbouwondernemers die een omschakeling overwegen. Belangrijk hierbij is dat de omschakeling gebeurt in overleg met de betrokken coöperaties en beroepsorganisaties. Alleen zo kan men vraag en aanbod zo goed mogelijk op elkaar afstemmen.

Het is belangrijk dat de omschakeling naar bio gebeurt in overleg met de betrokken coöperaties en beroepsorganisaties. Voor meer informatie over de markt voor biologische producten kan je terecht bij Paul Verbeke (0497 42 93 68 of info@biozoektketen.be).

Bio zoekt Boer en Bio zoekt Keten zijn gezamenlijke initiatieven van het Algemeen Boerensyndicaat, Boerenbond en BioForum Vlaanderen, met de financiële ondersteuning van de Vlaamse Overheid.