Naar een nieuwe pachtwet?

Sinds de zesde staatshervorming is de pachtwetgeving een Vlaamse bevoegdheid. Minister van Landbouw Joke Schauvliege gaf in haar beleidsnota aan dat ze de pachtwet zou evalueren en eventueel aanpassen. BioForum doet enkele suggesties.

Dit artikel verscheen eerder in Bio Actief 28 - juni 2015.

In Vlaanderen is 35% van de landbouw­grond eigendom van de landbouwers die de grond bewerken; 65% (of 400.000 ha) van de landbouwgrond wordt gepacht. De pachtwetgeving, die het verhuren van onroerend goed in de landbouw regelt, heeft dus een invloed op vele boeren. De landbouwsector moet volgens BioForum op een sociaal verantwoorde manier kunnen evolueren tot een meer agro­ecologische landbouw met meer socio­economisch veer­krachtige bedrijven.

Nieuwkomers mogen niet benadeeld worden in hun zoektocht naar grond en boeren moeten vooruitzicht hebben op een volledige loopbaan in de landbouw. De huidige pachtwetgeving biedt de land­ bouwer een vrij goede bescherming. Er zijn enkele aanpassingen nodig, maar BioForum is geen vragende partij voor een vergaande herziening.

NOOD AAN EEN VISIE OP GRONDBELEID
Kernprobleem is dat er in Vlaanderen meer landbouwgrond nodig is dan er beschikbaar is. Agro­ecologische boeren hebben door ver­ schillende redenen nog moeilijker toegang tot grond dan hun gangbare collega’s. Een evaluatie en bijsturing van de pachtwet is nuttig, maar zal die problemen niet oplossen. We vra gen om een bredere visie op grondbeleid. De overheid moet voldoende grond voorbehou­den voor landbouw, ook op langere termijn. Grond voor voedselproductie en de boerende boer moeten de leidraad zijn van zo’n beleid.

De overheid moet voldoende grond voorbehouden voor landbouw, ook op langere termijn. 

GEBRUIKSVOORWAARDEN VAN ALGEMEEN BELANG
De autonomie van de boer is terecht een belangrijk principe: vrijheid van teeltkeuze is essentieel om een leefbaar bedrijf mogelijk te maken. Uit de praktijk blijkt wel nood aan de mogelijkheid om objectieve gebruiksvoorwaarden op het vlak van duurzaam­heid te koppelen aan het pachtcontract.

Neem bijvoorbeeld een samenwerking tussen een natuur­ beherende organisatie en een landbouwer. Nu lost de natuurvereniging het probleem vaak op door de uitbatende boer geen pacht te geven maar een beheerovereenkomst voor een beperkte periode van het jaar. De vereni­ging betaalt hem daarvoor een (symbolische) vergoeding. De boer heeft geen enkele garantie: hij kan de grond elk jaar kwijtraken.

De Landgenoten is een ander voorbeeld. Deze coöperatie koopt landbouwgrond en stelt die ter beschikking voor biologische landbouw. De coöperatie wil een langetermijnperspectief bieden aan de bioboer die de grond bewerkt, maar heeft nog geen sluitende oplossing gevonden om biologisch beheer als randvoor­waarde op te leggen. Ook sommige particuliere eigenaars willen hun akkoord met een bioboer om hun grond biologisch te beheren op een rechtsgeldige manier kunnen vastleggen.

BioForum pleit dus voor de mogelijkheid van het stellen van gebruiksvoorwaarden. 

BioForum pleit dus voor de mogelijkheid van het stellen van gebruiksvoorwaarden. Een beperkte lijst van mogelijke gebruiks­voorwaarden is dan nodig. Om te vermijden dat landeigenaars de gebruiksvoorwaarden onterecht gebruiken om een pachtcontract te ontbinden, is er een waterdicht, onafhanke lijk controlesysteem nodig. Voor bio bestaat dat al, met wettelijk vastgelegde normen, onaf­hankelijke controle en een goed uitgebouwde beroepsprocedure. Andere lastenboeken die aan diezelfde voorwaarden voldoen, komen uiteraard ook in aanmerking.

VOORKOOPRECHT VOOR DE BOER
In de huidige pachtwetgeving heeft de pachter bij verkoop het "recht van voorkoop". Verkoopt de eigenaar de grond aan een derde — in een openbare verkoop of onderhands — dan kan de pachter ervoor kiezen om zelf de grond te kopen aan dezelfde voorwaarden. De pach­ter kan dit recht op voorkoop ook doorgeven aan iemand anders, op voorwaarde dat de koper een nieuwe pacht afsluit met de zit­tende pachter.

Dit voorkooprecht is belangrijk voor de land­bouwer: het biedt hem de garantie dat hij op lange termijn op die grond kan blijven boeren. De regionalisering van de pachtwetgeving mag hier niets aan veranderen, want dat zou zorgen voor enorme onzekerheid bij pachtende boeren. Dat voorkooprecht stond in de federale wetgeving niet expliciet vermeld, omdat de federale wetgeving het automatisch impliceerde. Nu de pachtwet geregionali­seerd is, moet deze voorwaarde wel expliciet opgenomen worden.

MAXIMUM PACHTPRIJS 
Dankzij de pachtwet ontstond een veel recht­vaardigere economische verhouding tussen eigenaars en gebruikers van landbouwgrond. BioForum pleit ervoor om de maximumprijzen overeind te houden en de pachtprijzen niet structureel te verhogen. Door de economi­sche situatie van veel landbouwbedrijven is een grote verhoging van de pachtprijzen niet realistisch. Keerzijde is dat grondeigenaars weinig gesti­muleerd worden om grond te verpachten.

Bovendien is het voor een grondeigenaar bij­ zonder moeilijk om een pachtovereenkomst stop te zetten: hij heeft weinig zeggenschap over de landinrichting en de pachtprijs is relatief laag in vergelijking met de (steeds stijgende) grondprijs. Voor een grondeigenaar is het daarom soms aantrekkelijker om de grond te verhuren aan hogere prijzen aan niet-­landbouwers die niet onder de pacht­wet vallen.

BioForum pleit ervoor om de maximumprijzen overeind te houden en de pachtprijzen niet structureel te verhogen.

Het overheidsbeleid kan hier een rol spelen. Mogelijkheden zijn: lagere registratierechten voor landbouwgronden die binnen een bepaalde termijn voor landbouwactiviteiten gebruikt worden, fiscale vrijstelling van pachtgeld, dif­ferentiatie in fiscaliteit in functie van de lengte van de pachtperiode, stimuli via successierechten, schenkingsrechten en onroerende voorheffing en hogere lasten voor eigenaars van landbouwgrond zonder verpachting.

EVALUATIE VAN PACHTCOËFFICIËNTEN EN PRIJZIJ 
De maximale pachtprijs is de pachtcoëfficiënt maal het kadastraal inkomen van de kavel (voor gewone pacht). De onderlinge verhou­ding van de pachtcoëfficiënten per streek is vooral een historisch gegeven. Er wordt best nagekeken of die nog steeds overeenkomen met de landbouwwaarde van de gronden in de verschillende landbouwstreken. We bevelen een gelijkaardige oefening aan voor de prijzij (of "navette"). De prijzij is een forfaitaire vergoeding die door de grond­ eigenaar aan het einde van de pacht wordt gegeven aan de pachter als het pachtgoed in goed beheer is achtergelaten.

Meer info? Neem contact op met onze beleidscoördinator. 

Foto: Tim Vandewiele, PC Groenteteelt