BioForum reageert op artikel Stijn Bruers in EOS

27 januari 2017

Deze maand publiceert het wetenschappelijk tijdschrift EOS een artikel van de hand van activist Stijn Bruers, met als titel: "Met bio help je het milieu niet vooruit". BioForum Vlaanderen voelde zich genoodzaakt hierop te reageren.

Wie landbouw reduceert tot productieverhoging, begrijpt weinig van de complexiteit van onze voedselvoorziening.”

Biologische landbouw zou volgens Stijn Bruers minder duurzaam zijn dan de reguliere landbouw omdat het meer landbouwgrond vereist. Daarom kunnen we dixit Bruers maar beter investeren in middelen om de gangbare landbouw duurzamer te maken. De man laat steken vallen in de manier waarop hij wetenschappelijke bewijzen voor zijn missie gebruikt. Dat EOS-magazine zijn beweringen overneemt zonder ze te kaderen met gedegen context, doet de wenkbrauwen fronsen.

De redenering van activist Bruers (EOS-magazine, 18 januari) - fervent voorstander van een veganistisch voedselpatroon - raakt kant noch wal. Hij is niet consequent. Hij beweert in Het Belang van Limburg (23/01/2017) dat biologisch vele malen duurder is, maar geeft tegelijk aan dat er miljoenen euro’s gespendeerd worden aan de ontwikkeling van chemische pesticiden bestemd voor de gangbare landbouw. Wat vergt er miljoenen? Bio of gangbaar?

De totale productiekosten van gangbare landbouw, inclusief alle kosten die op de maatschappij worden afgewenteld, liggen hoger dan de productiekost van biologische landbouw. 

Hij verwart bijvoorbeeld productiekost met winkelprijs. Hij stelt dat je de meerkost van bio (= de duurdere winkelprijs, betaald door de consument) beter besteedt aan onderzoek ten voordele van de gangbare landbouw. Hij gaat voorbij aan het feit dat de totale productiekost van gangbaar, mits je ook alle kosten integreert, die op de hele maatschappij worden afgewenteld, hoger ligt dan de productiekost van bio. Het Nederlandse LEI, onderdeel van de Wageningen-universiteit berekende enkele jaren geleden dat de biologische landbouw in Nederland voor tenminste 10 miljoen euro minder negatieve externe effecten veroorzaakt. Als we de kost van de gangbare landbouw nu eens zouden gebruiken voor onderzoek ten voordele van biologische landbouw, zodat we deze verder kunnen optimaliseren?

Of wat vindt u van deze: “Natuurlijke pesticiden vernietigen vaak meer dierlijk leven dan synthetische.” De biologische landbouw mag inderdaad gebruik maken van een zeer beperkte lijst natuurlijke bestrijdingsmiddelen. Daar zitten een paar middelen tussen die ter discussie staan. Daarom gelden er beperkingen en wijzen veel bioboeren die middelen ook af. Wat Stijn Bruers insinueert is dat deze beperkte lijst natuurlijke bestrijdingsmiddelen schadelijker is dan de honderden chemische bestrijdingsmiddelen die toegelaten zijn in de gangbare landbouw. En vergis u niet, ook de gangbare boeren mogen deze zogenaamd zeer schadelijke natuurlijke bestrijdingsmiddelen gebruiken. Een bioboer mag immers niets wat een gangbare boer niet mag.

Bruers gaat ook mee in de kortzichtige focus op productieverhoging die courant is: “Om biologisch voedsel te produceren heb je meer landbouwgrond nodig dan in de reguliere landbouw omdat de opbrengst per hectare lager ligt.” De foute veronderstelling van vele theoretici dat er een productieverhoging nodig is om de wereld te voeden wordt ons al te vaak opgedrongen als drogreden om een niet-duurzaam landbouwbeleid te verantwoorden. Of om de biologische sector ggo's op te dringen en biologische landbouw af te doen als naïef en niet-productief genoeg. Intussen heeft het gangbare voedselsysteem, ondanks de gerealiseerde productieverhoging, tijdens de afgelopen decennia de honger in de wereld niet opgelost. En telt de wereld intussen bovendien meer overvoede mensen dan ondervoede. Het voedselprobleem oplossen is vele malen complexer dan wat Bruers ons hier voorschotelt.

En wat het verschil in opbrengst betreft: het Rodale Institute dat al meer dan 30 jaar investeert in vergelijkend praktijkonderzoek concludeert dat de biologische landbouwpraktijken een gelijkaardige opbrengst kunnen leveren als de intensieve landbouw, en zelfs beter presteert in droge periodes. Wanneer je bedenkt dat het overgrote deel van de uitgaven aan landbouwonderzoek naar reguliere landbouw gaat, dan is het verschil in opbrengst per hectare tussen biologische en reguliere landbouw eigenlijk opvallend klein. Met meer onderzoek en investeringen in biologische landbouwmethoden kan de productie van biologisch wellicht nog stijgen.

Met meer onderzoek en investeringen in biologische landbouwmethoden kan de productie van biologisch wellicht nog stijgen.

We zien dat inzake het voedselvraagstuk, er tegenstelde stemmen luiden in het wetenschappelijke debat. Het is niet wetenschappelijk om aan cherrypicking te doen: zonder oog voor context enkel die onderzoeken aanhalen die je vooraf geformuleerde stelling bevestigen. Het is jammer dat Bruers steevast voor de ongenuanceerde aanval kiest. Het debat over landbouw en voeding, en daaruit voortvloeiend over milieu, klimaat en biodiversiteit, is nochtans van groot belang.

Gelukkig zijn er andere wetenschappers die de nuance wel verdedigen en de morele verantwoordelijkheid aankaarten. Een aantal stemmen uit de Gentse faculteit Bio-ingenieurswetenschappen schreven een opiniestuk waarin ze pleiten voor nuance en een brede blik. BioForum hoopt op een serener debat over dit thema. Hier is ook een belangrijke rol weggelegd voor goede journalistiek: zij hebben de verantwoordelijkheid om erop toe te zien dat feiten steeds mét context en historiek worden gebracht.

Nieuwsfoto: Kobe Van Looveren, De Kollebloem